logo samorzad

mapa stronykontaktniepelnosprawni

podkarpackie-logo

Do PT Psychologów transportu województwa podkarpackiego

W związku z wejściem w życie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 roku w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy ( Dz. U. z 2014 r., poz.937) pojawiło się wiele pytań i kontrowersji dotyczących zmian w przepisach regulujących zasadami i trybem przeprowadzania badań psychologicznych. W związku z powyższym konieczne jest omówienie niejasnych kwestii oraz zwrócenie Państwa uwagi na szereg przepisów kluczowych ze względu na poprawne przeprowadzania badań.

1. AKTY PRAWNE

Obecnie obwiązującymi aktami prawnymi w zakresie przeprowadzania badań psychologicznych kierowców są:
• Ustawa z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 roku o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r., poz. 600 z późń. zm.),
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku - Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502),
• Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 lipca 2010 roku w sprawie rodzajów dokumentacji badań i orzeczeń psychologicznych, sposobu jej prowadzenia , przechowywania i udostępniania oraz wzorów stosowanych dokumentów (Dz. U. z 2010 r., Nr 131., poz. 888)
• Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 roku w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy ( Dz. U. z 2014 r., poz.937)

2. SKIEROWANIA

A) Brak wymaganych skierowań
• kandydat na kierowcę wykonującego przewóz drogowy zgłasza się na badanie bez skierowania i pokrywa jego koszt we własnym zakresie. Badanie winno odbyć się przed przystąpieniem do szkolenia w zakresie uprawnień do kierowania pojazdami.
• kandydaci oraz kierujący tramwajem, kierowcy pojazdów uprzywilejowanych i przewożących wartości pieniężne są badani również bez skierowań i na koszt własny.
• podobnie rzecz się ma w przypadku kandydatów na instruktorów i egzaminatorów nauki jazdy.
B) Wymóg posiadania skierowania stosujemy dla:
• kierowców przedłużających ważność uprawnień. Te osoby są badane na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę; jest on również zobowiązany do pokrycia kosztu tego badania. Niezgodną z prawem jest zatem praktyka stosowana przez pracodawców „zmuszająca" kierowcę do wykonania badań we własnym zakresie, przed nawiązaniem stosunku pracy. Wyjątkiem od tej reguły są oczywiście kierowcy posiadający samodzielną działalność gospodarczą. W tym jednak wypadku, aby być całkowicie w zgodzie z przepisami, sami sobie powinni wystawić skierowanie na badania okresowe.
• kierowców straży pożarnej, które są wydawane przez wójta/burmistrza/prezydenta miasta
• instruktorów i egzaminatorów nauki jazdy, które są wydawane przez ośrodek prowadzący szkolenie
• osób ubiegających się o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdami cofniętego ze względu na istnienie przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami, uczestnictwa w wypadku drogowym (niezależnie kto był sprawcą zdarzenia), kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po spożyciu alkoholu lub środka działającego podobne do alkoholu, przekroczeniu liczby 24 punktów karnych oraz gdy w przypadku badania lekarskiego stwierdzono możliwość istnienia poważnych przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami, które są wydawane przez starostę
• osoby u której w wyniku badania lekarskiego została stwierdzona możliwość istnienia poważnych przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem (art. 82 ust. 1)
Skierowanie jest ważne 30 dni od daty jego otrzymania. Badanie kierowcy tylko po okazaniu przez niego skierowania jest konieczne również z uwagi na fakt, iż w ustawie nie określono jaki musi minąć czas od uzyskania negatywnego orzeczenia do możliwości ponownego podejścia do badań psychologicznych. Jakkolwiek wskazówką w tym zakresie może tu być art. 102 ust. 1 pkt. 3 lit. a i b ust. 2: „zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny".
W tym miejscu zaznaczam, że ustawodawca nie precyzuje wzorów skierowań na badanie psychologiczne zarówno dla kierowców wykonujących przewóz drogowy, jak i osób kierowanych przez lekarza.

3. TERMIN WAŻNOŚCI BADAŃ PSYCHOLOGICZNYCH

Nowe przepisy nie dają możliwości skrócenia ustawowego terminu kolejnego badania psychologicznego. Stąd:
• orzeczenia wydawane w celu stwierdzenia/braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami wydajemy na okres 5 lat
• orzeczenia wydawane w celu stwierdzenia/braku przeciwwskazań do kierowania pojazdem uprzywilejowanym lub przewożącym wartości pieniężne wydajemy na okres 5 lat
• termin następnego badania psychologicznego w orzeczeniu wydawanym w celu stwierdzenia/braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy ustalamy według zasady: do 60 r.ż. co 5 lat, powyżej 60 r.ż. co 30 miesięcy
Wyjątkiem od powyższej reguły są instruktorzy i egzaminatorzy badani z zastrzeżeniem art. 34 ust. 6 dającym prawo do skrócenia terminu kolejnego badania „jeśli psycholog uzna, że stan zdrowia osoby badanej wskazuje, na możliwość wystąpienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami przed upływem ustawowego terminu". Zatem:
• termin następnego badania psychologicznego w orzeczeniu wydawanym w celu stwierdzenia/braku przeciwwskazań do wykonywania czynności instruktora/egzaminatora techniki jazdy ustalamy według zasady: do 60 r.ż. co 5 lat, powyżej 60 r.ż. co 30 miesięcy chyba, że zachodzą warunki art. 34 ust 6 Ustawy.

4. GROMADZENIE DANYCH OSOBOWYCH

Pracownie w uwagi na obowiązek prowadzenia dokumentacji badań oraz stosownych rejestrów gromadzą dane osobowe. Podlegają niniejszym pod Ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1182) gdzie za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (art. 6 ust.1) a przepisy tej Ustawy stosuje się m.in. do osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych, jeżeli przetwarzają dane osobowe w związku z działalnością zarobkową. Na mocy tejże ustawy przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne gdy osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę oraz gdy jest to niezbędne dla realizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa, do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego, dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Aby wywiązać się z powyższych zobowiązań należy uzyskać od osoby badanej zgodę na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z ustawą o kierujących pojazdami. Wówczas osoba badana ma prawo do wglądu we własną dokumentację, jednak nie udostępniamy jej kopii z badań psychologicznych.

5.OBOWIĄZEK DOSTOSOWANIA DZIAŁALNOŚCI DO AKTUALNYCH PRZEPISÓW

Ostateczną datą do której należy dostosować się do wymagań rozporządzenia we wszystkich aspektach w nim poruszonych jest oczywiście 31 grudnia 2015 roku. Jakkolwiek w zakresie stosowania nowych wzorów orzeczeń, pieczątek, wymaganych skierowań, okresów na jakie orzeczenia są wydawane bezwzględnie należy się stosować do przepisów rozporządzenia od dnia 20 lipca 2014 roku. Odnośnie prowadzonej dokumentacji badań, metodyki zastosowanej w trakcie diagnozy, standaryzacji, normalizacji aparatury, oceny wartości psychometrycznej narzędzi badawczych jest czas do końca przyszłego roku. Zmiany należy wprowadzać jednak jak najszybciej tak aby dać siebie czas na stworzenie własnej procedury postępowania w określonych przypadkach.

W związku ze wspomnianą ostateczna datą dostosowania się do przepisów rozporządzenia przypadającą na dzień 31 grudnia 2015 roku zauważam, że aktualnie nie funkcjonujemy w próżni prawnej. Obecne rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622 oraz z 2007 r. Nr 178, poz. 1264). Przypominam, że pracownie wnoszące o wpis do rejestru pracowni uprawnionych do prowadzenia badań psychologicznych kierowców prowadzonej przez Marszałka Województwa Podkarpackiego składały m.in. oświadczenie, że spełniają wymogi opisane w w/w przepisach.
Z uwagi na fakt, iż w rozporządzeniu brakuje wzoru pieczątki jaką powinny posługiwać się uprawnieni psychologowie poniżej przedstawiam jej propozycję:

Jan Kowalski
Uprawniony psycholog do badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu
Numer wpisu do ewidencji uprawnionych psychologów: 1/2001,
prowadzonej przez marszałka województwa podkarpackiego

6. KOSZT BADANIA PSYCHOLOGICZNEGO

Art. 13 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 roku stanowi: „opłata za badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu – wynosi 150 zł." W tym miejscu zwracam uwagę, że nadzór sprawowany przez marszałka województwa nad przeprowadzaniem badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu na podstawie art. 88 ust. 2 pkt 2 Ustawy o kierujących pojazdami obejmuje:
- tryb, zakres i sposób przeprowadzana badań psychologicznych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 1
- prowadzoną dokumentację
- warunki lokalowe
- spełnianie przez uprawnionego psychologa warunków, o których mowa w art. 87 ust. 2 i 3 pkt 4 lit. c i d
Wysokość opłat wykracza poza tryb, zakres i sposób przeprowadzania badań dlatego w delegacji ustawowej do rozporządzenia tj. art. 90 ust. 1 Ustawy wyraźnie to rozdzielono. Określono, iż minister w drodze rozporządzenia określi:
1. szczegółowe warunki, tryb, zakres i sposób przeprowadzania badań
2. metodykę
3. sposób postępowania z dokumentacją
4. wzór zaświadczenia o wpisie do ewidencji uprawnionych psychologów
5. wzór zaświadczenia o wpisie do rejestru przedsiębiorców
6. warunki jakie musi spełniać pracownia psychologiczna
7. wysokości opłat
Kontrola trybu, zakresu i sposobu przeprowadzania badań psychologicznych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 1 nie obejmuje punktu 7- czyli wysokości opłat.\

7. ZASADY DIAGNOSTYCZNO-ORZECZNICZE

• Zakres badań psychologicznych nie ogranicza się do wykonania testów. Równie ważne jeśli nie ważniejsze jest dokonanie starannego wywiadu oraz obserwacji osoby badanej.
• Po przeprowadzeniu badania niewystarczające jest wpisanie w kartę badania tzw. „suchych danych"; dokonujemy każdorazowo analizy i interpretacji wyników oraz udzielamy osobie badanej informacji zwrotnej zawierającej zalecenia w sposób dla niej zrozumiały.
• Dokumentacja badania psychologicznego w karcie badania zawiera poza skierowaniem (jeśli wymagane), kopią orzeczenia wydanego również arkusze z badań testowych lub odpowiednie wydruki komputerowe
• W metodyce przeprowadzania badań psychologicznych brak wskazań co do konkretnych metod diagnostycznych rekomendowanych do ich przeprowadzania. Ustawodawca wskazuje, że to psycholog dobiera narzędzia i techniki diagnostyczne pozwalające ocenić i zweryfikować zmienne mające znaczenie dla celu badania. Kluczowym jest tutaj stwierdzenie „cel badania". W zależności od niego stosowane przez nas procedury diagnostyczne powinny być zróżnicowane. Oznacza to, że dotychczasowy algorytm postępowania tzn. Raven + EPQ-R + Poppelreuter + badanie za pomocą aparatury, nie powinien być jedynym stosowanym. Zakres badania zgodnie z aktualnymi zaleceniami wymaga od nas poszerzenia diagnostyki o dodatkowe metody i narzędzia. Zwracam w tym miejscu uwagę, że wywiad i obserwacja również są „metodami diagnostycznymi". Poprawnie przeprowadzone potrafią dostarczyć doświadczonemu badającemu nieocenionych informacji diagnostycznych.
• W przypadku wątpliwości diagnostyczno-orzeczniczych konieczne jest dokonanie weryfikacji wyników badań. Można tego dokonać dodatkowym testem psychologiczny, natomiast jestem zdania, że pogłębiony wywiad sprawdzi się tutaj równie dobrze. Konieczne jest natomiast dokładne zapisanie uzyskanych w trakcie rozmowy danych oraz ich analiza jak to się ma w przypadku innych metod badawczych.
• Jedynym ograniczeniem w tej kwestii jest wymóg spełniania przez testy i urządzenia diagnostyczne warunków standaryzacji, obiektywizmu, normalizacji, rzetelności i trafności oraz w miarę możliwości udowodnionej trafności diagnostycznej w badaniach psychologicznych kierowców.
• W przypadku szczególnych grup badanych należy wziąć pod uwagę konieczność dodatkowego poszerzenia diagnostyki w tym:
- osób zatrzymanych za jazdę pod wpływem alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, o diagnostykę uzależnienia jak również cech osobowości mających wpływ na niezdolność do powstrzymania się od prowadzenia pojazdów pod wpływem
- osób będących uczestnikami wypadków drogowych o symptomy zaburzeń emocjonalnych w tym ASD i PTSD lub zmian organicznych w obrębie OUN
- osób wykonujących zawody wymagające szczególnych predyspozycji (instruktorzy, egzaminatorzy, kierowcy pojazdów uprzywilejowanych itp.)

W kwestiach nie omówionych powyżej, a budzących kontrowersje, zwracam się z prośbą o kierowanie pytań pisemnie na adres:

Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego

Departament Ochrony Zdrowia i Polityki Społecznej
Al. Łukasza Cieplińskiego 4
35-310 Rzeszów

lub drogą elektroniczną na adres: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.